(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

అరణ్యపర్వ - అధ్యాయ 283

॥ శ్రీః ॥
3.283. అధ్యాయః 283
Mahabharata - Vana Parva - Chapter Topics
రామేణ శరదాగమేఽపివిపయాసక్త్యాస్వానుపసర్పిణం సుగ్రీవప్రతి లక్ష్మణప్రేషణం ॥ 1 ॥ సుగ్రీవేణ సహరామాస్తికమాగతేన లక్షమణేన తంప్రతి సీతాన్వేషణాయ సుగ్రీవకృతవానరప్రేపణనివేదనం ॥ 2 ॥ తతో లంకాపురాత్ప్రతినివృత్తేన హనుమతాఽంగదాదిభిః సహ మధువనభంగపూర్వకంరామాయ సీతావృత్తాంతాదినివేదనపూర్వకం తద్దత్తచూడామణిదానం ॥ 3 ॥
Mahabharata - Vana Parva - Chapter Text

మార్కండేయ ఉవాచ। 3-283-0x(2708)(26810)
రాఘవః సహసౌమిత్రిః సుగ్రీవేణాభిపాలితః।
వసనమాల్యవతః పృష్ఠే దదర్శ విమలం నభః ॥ 3-283-1(26811)
సదృష్ట్వావిమలే వ్యోంని నిర్మలం శసలక్షణం।
గ్రహనక్షత్రతారాభిరనుయాంతమమిత్రహా ॥ 3-283-2(26812)
కుముదోత్పలపద్మానాం గంధమాదాయ వాయునా।
మహీధరస్థః శీతేన సహసాప్రతిబోధితః ॥ 3-283-3(26813)
ప్రభాతే లక్ష్మణం వీరమభ్యభాషత దుర్మనాః।
సీతాం సంస్మృత్ యధర్మాత్మా రుద్ధాం రాక్షసవేశ్మని ॥ 3-283-4(26814)
గచ్ఛ లక్ష్మణ జానీహి కిష్కిందాయాం కపీశ్వరం।
ప్రమత్తం గ్రాంయధర్మేషు కృతఘ్నం స్వార్థపండితం ॥ 3-283-5(26815)
యోసౌ కులాధమో మూఢో మయా రాజ్యేఽభిషేచితః।
సర్వవానరగోపుచ్ఛా యమృక్షాశ్చ భజంతి వై ॥ 3-283-6(26816)
యదర్థం నిహతో బాలీ మయా రఘుకులోద్వహ।
త్వయా సహమహాబాహో కిష్కింధోపవనే తదా ॥ 3-283-7(26817)
కృతఘ్నం తమహం మన్యే వానరాపశదం భువి।
యో మామేవంగతో మూఢో న జానీతేఽద్య లక్ష్మణ ॥ 3-283-8(26818)
అసౌ మన్యే న జానీతే సమయప్రతిపాలనం।
కృతోపకారం మాం నూనమవమత్యాల్పయా ధియా ॥ 3-283-9(26819)
యదితావదనుద్యుక్తః శేతే కామసుఖాత్మకః।
నేతవ్యో వాలిమార్గేణ సర్వభూతగతిం త్వయా ॥ 3-283-10(26820)
అథాపి ఘటతేఽస్మాకమర్తే వానరపుంగవః।
తమాదాయైవ కాకుత్స్థ త్వరావాన్భవ మాచిరం ॥ 3-283-11(26821)
ఇత్యుక్తో లక్ష్మణో భ్రాత్రా గురువాక్యహితే రతః।
ప్రతస్థే రుచిరం గృహ్య సమార్గణగుణం ధనుః ॥ 3-283-12(26822)
కిష్కింధాద్వారమాసాద్యప్రవివేశానివారితః।
సక్రోధ ఇతితం మత్వారాజా ప్రత్యుద్యయౌ హరిః ॥ 3-283-13(26823)
తం సదారోవినీతాత్మా సుగ్రీవః ప్లవగాధిపః।
పూజయా ప్రతిజగ్రాహ ప్రీయమాణస్తదర్హయా ॥ 3-283-14(26824)
తమబ్రవీద్రామవచః సౌమిత్రిరకుతోభయః।
స తత్సర్వమశేషేణ శ్రుత్వా ప్రహ్వః కృతాంజలిః ॥ 3-283-15(26825)
సభృత్యదారో రాజేంద్రసుగ్రీవో వానరాధిపః।
ఇదమాహ వచః ప్రీతో లక్ష్మణం నరకుంజరం ॥ 3-283-16(26826)
నాస్మి లక్ష్మణ దుర్మేధా నాకృతజ్ఞో న నిర్ఘృణః।
శ్రూయతాం యః ప్రయత్నో మే సీతాపర్యేషణే కృతః ॥ 3-283-17(26827)
దిశః ప్రస్థాపితాః సర్వేవినీతా హరయో మయా।
సర్వేషాం చ కృతః కాలో మాసేఽభ్యాగమనే పునః ॥ 3-283-18(26828)
యైరియం సవనా సాద్రిః సపురా సాగరాంబరా।
విచేతవ్యా మహీ వీర సగ్రామనగరాకరా ॥ 3-283-19(26829)
స మాసః పంచరాత్రేణ పూర్ణో భవితుమర్హతి।
తతః శ్రోష్యసి రామేణ సహితః సుమహత్ప్రియం ॥ 3-283-20(26830)
ఇత్యుక్తో లక్ష్మణత్తేన కవానరేనద్రేణ ధీమతా।
త్యక్త్వారోషమదీనాత్మా సుగ్రీవం ప్రత్యపూజయత్ ॥ 3-283-21(26831)
సరామం సహసుగ్రీవో మాల్యవత్పుష్ఠమాస్థితం।
భిగంయోదయం తస్య కార్యస్య ప్రత్యవేదయత్ ॥ 3-283-22(26832)
ఇత్యేవంవానరేనద్రాస్తే సమాజన్ముః సహస్రశః।
దిశస్తిస్రో విచిత్యాథ న తు యే దక్షిణాం గతాః ॥ 3-283-23(26833)
ఆచఖ్యుస్తత్ర రామాయ మహీం సాగరమేఖలాం।
విచితాం న తు వైదేహ్యా దర్శనం రావణస్ వా ॥ 3-283-24(26834)
గతాస్తు దక్షిణామాశాం యే వై వానరపుంగవాః।
ఆశావాంస్తేషు కాకుత్స్థః ప్రాణానార్తోఽభ్యధారయత్ ॥ 3-283-25(26835)
ద్విమాసోపరమే కాలే వ్యతీతే ప్లవగాస్తతః।
సుగ్రీవమభిగంయేదం త్వరితా వాక్యమబ్రువన్ ॥ 3-283-26(26836)
రక్షితంవాలినా యత్తత్స్ఫీతం మధువనం మహత్।
త్వయా చ ప్లవగశ్రేష్ఠ తద్భుంక్తే పవనాత్మజః ॥ 3-283-27(26837)
వాలిపుత్రోఽంగదశ్చైవ యే చాన్యే ప్లవగర్షభాః।
విచేతుం దక్షిణామాశాం రాజన్ప్రస్థాపితాస్త్వయా ॥ 3-283-28(26838)
తేషామపనయం శ్రుత్వా మేనే సకృతకృత్యతాం।
కృతార్థానాం హి భృత్యానామేతద్భవతి చేష్టితం ॥ 3-283-29(26839)
స తద్రామాయ మేధావీ శశంస ప్లవగర్షభః।
రామశ్చాప్యనుమానేన మేనే దృష్టాం తు మైథిలీం ॥ 3-283-30(26840)
హనుమత్ప్రముఖాశ్చాపి విశ్రాంతాస్తే ప్లవంగమాః।
అభిజగ్ముర్హరీంద్రం తం రామలక్ష్మణసన్నిధౌ ॥ 3-283-31(26841)
గతిం చ ముఖవర్ణం చ దృష్ట్వారామో హనూమతః।
అగమత్ప్రత్యయం భూయో దృష్టా సీతేతి భారత ॥ 3-283-32(26842)
హనూమత్ప్రముఖాస్తే తు వానరాః పూర్ణమానసాః।
ప్రణేముర్విధివద్రామం సుగ్రీవం లక్ష్మణం తథా ॥ 3-283-33(26843)
తానువాచానతాన్రామః ప్రగృహ్య సశరం ధనుః।
అపి మాం జీవయిష్యధ్వమపి వః కృతకృత్యతా ॥ 3-283-34(26844)
అపి రాజ్యమయోధ్యాయాం కారయిష్యాంయహం పునః।
నిహత్యసమరే శత్రూనాహృత్యజనకాత్మజాం ॥ 3-283-35(26845)
అమోక్షయిత్వావైదేహీమహత్వా చ రణే రిపూన్।
హృతదారోఽవధూతశ్చనాహం జీవితుముత్సహే ॥ 3-283-36(26846)
ఇత్యుక్తవచనం రామం ప్రత్యువాచానిలాత్మజః।
ప్రియమాఖ్యామి తే రామ దృష్టా సా జానకీ మయా ॥ 3-283-37(26847)
విచిత్య దక్షిణామాశాం సపర్వతవనాకరాం।
శ్రాంతాః కాలే వ్యతీతే స్మ దృష్టవంతో మహాగుహాం ॥ 3-283-38(26848)
ప్రవిశామో వయం తాం తు బహుయోజనమాయతాం।
అంధకారాం సువిపినాం గహనాం కీటసేవితాం ॥ 3-283-39(26849)
గత్వా సుమహదధ్వానమాదిత్యస్ ప్రభాం తతః।
దృష్టవంతః స్మ తత్రైవభవనం దివ్యమంతరా ॥ 3-283-40(26850)
గయస్ కిల దైత్యస్ తదా సద్వేశ్మ రాఘవ।
తత్రప్రభావతీ నామ తపోఽతప్యత తాపసీ ॥ 3-283-41(26851)
తయా దత్తాని భోజ్యానిపానానివివిధాని చ।
భుకత్వా లబ్ధబలాః సంతస్తయోక్తేన పథా తతః ॥ 3-283-42(26852)
నిర్యాయ తస్మాదుద్దేశాత్పశ్యామో లవణాంభసః।
సమీపే సహ్యమలయౌ దర్దురం చ మహాగిరిం ॥ 3-283-43(26853)
తతో మలయమారుహ్య పశ్యంతో వరుణాలయం।
కవిషణ్ణా వ్యథితాః ఖిన్నా నిరాశా జీవితే భృశం ॥ 3-283-44(26854)
అనేకశతవిస్తీర్ణం యోజనానాం మహోదధిం।
తిమినక్రఝషావాసం చింతయంతః సుదుఃఖితాః ॥ 3-283-45(26855)
తత్రానశనసంకల్పం కృత్వాఽఽసీనా వయం తదా।
తతః కథాంతే గృధ్రస్య జటాయోరభవత్కథా ॥ 3-283-46(26856)
తతః పర్వతశృంగాభం ఘోరరూపం భయావహం।
పక్షిణం దృష్టవంతః స్మ వైనతియేమివాపరం ॥ 3-283-47(26857)
సోఽస్మానతర్కయద్భోక్తుమథాభ్యేత్య వచోఽబ్రవీత్।
భోః క ఏష మమ భ్రాతుర్జటాయోః కురుతే కథాం ॥ 3-283-48(26858)
సంపాతిర్నామ తస్యాహం జ్యేష్ఠో భ్రాతా ఖగాధిపః।
అన్యోన్యస్పర్ధయా రూఢావావామదిత్యసత్పదం ॥ 3-283-49(26859)
తతో దగ్ధావిమౌ పక్షౌ న దగ్ధౌ తు జటాయుషః।
తస్మాన్మే చిరదృష్టః స భ్రాతా గృధ్రపతః ప్రియః ॥ 3-283-50(26860)
నిర్దగ్ధపక్షః పతితో హ్యహమస్మిన్మహాగిరౌ।
`ద్రష్టుం వీరం న శక్నోమి భ్రాతరం వై జటాయుషం' ॥ 3-283-51(26861)
తస్యైవం వదతోఽస్మాభిర్హతో భ్రాతా నివేదితః।
వ్యసనం భవతశ్చేదం సంక్షేపాద్వై నివేదితం ॥ 3-283-52(26862)
స సంపాతిస్తదా రాజఞ్శ్రుత్వాసుమహదప్రియం।
విషణ్ణచేతాః పప్రచ్ఛ పునరస్మానరిందమ ॥ 3-283-53(26863)
కః సరామః కథం సీతా జటాయుశ్చ కథం హతః।
ఇచ్ఛామి సర్వమేవైతచ్ఛ్రోతుం ప్లవగసత్తమాః ॥ 3-283-54(26864)
తస్యాహం సర్వమేవైతద్భవతో వ్యసనాగమం।
ప్రాయోపవేశనే చైవహేతుం విస్తరశోఽబ్రువం ॥ 3-283-55(26865)
సోఽస్మానాశ్వాసయామాస వాక్యేనానేన పక్షిరాట్।
రావణో విదితో మహ్యం లంకా చాస్య మహాపురీ ॥ 3-283-56(26866)
దృష్టాపారే సముద్రస్య త్రికూటగిరికందరే।
భవిత్రీ తత్ర వైదేహీ న రమేఽస్త్యత్రవిచారణా ॥ 3-283-57(26867)
ఇతితస్య వచః శ్రుత్వా వయముత్థాయ సత్వరాః।
సాగరక్రమణే మంత్రం మంత్రయామః పరంతప ॥ 3-283-58(26868)
నాధ్యవాస్యద్యదా కశ్చిత్సాగరస్య విలంఘనం।
తతః పితరమావిశ్య పుప్లువేఽహంమహార్ణవం।
శతయోజనవిస్తీర్ణం నిహత్య జలరాక్షసీం ॥ 3-283-59(26869)
ఉపవాసతపఃశీలా భర్తృదర్శనలాలసా।
జటిలా మలదిగ్ధాంగీకృశ దీనా తపస్విన ॥ 3-283-60(26870)
నిమిత్తైస్తామహం సీతాముపలభ్య పృథగ్విధైః।
ఉపసృత్యాబ్రవం చార్యామభిగంయ రహోగతాం ॥ 3-283-61(26871)
సీతే రామస్య దూతోఽహంవానరోమారుతాత్మజః।
త్వద్దర్శనమభిప్రప్సురిహ ప్రాప్తో విహాయసా ॥ 3-283-62(26872)
రాజపుత్రౌ కుశలినౌ భ్రాతరౌ రామలక్ష్మణౌ।
సర్వశాఖామృగేంద్రేణ సుగ్రీవేణాభిపాలితౌ ॥ 3-283-63(26873)
కుశలంత్వాబ్రవీద్రామఃసీతే సౌమిత్రిణా సహ।
సఖిభావాచ్ సుగ్రీవః కుశలం త్వాఽనుపృచ్ఛతి ॥ 3-283-64(26874)
క్షిప్రమేష్యతి తే భర్తా సర్వశాఖామృగైః సహ।
ప్రత్యయం కురు మే దేవి వానరోఽస్మి న రాక్షసః ॥ 3-283-65(26875)
ముహూర్తమివచ ధ్యాత్వా సీతా మాం ప్రత్యువాచ హ।
అవైమి త్వాంహనూమంతమవింధ్యవచనాదహం ॥ 3-283-66(26876)
అవింధ్యో హి మహాబాహో రాక్షసో వృద్ధసంమతః।
కథితస్తేన సుగ్రీవస్త్వద్విధైః సచివైర్వృతః ॥ 3-283-67(26877)
గంయతామితి చోక్త్వా మాం సీతా పాదాదిమం మణిం।
ఘారితా యేన వైదేహీ కాలమేతమనిందితా ॥ 3-283-68(26878)
ప్రత్యయార్థం కథాం చేమాం కథయామాస జానకీ।
క్షిప్తామిషీకాం కాకాయ చిత్రకూటే మహాగిరౌ ॥ 3-283-69(26879)
భవతా పురుషవ్యాఘ్ర ప్రత్యభిజ్ఞానకారణాత్।
`ఏకాక్షివికలః కాకః సుదుష్టాత్మా కృతశ్చవై' ॥ 3-283-70(26880)
గ్రాహయిత్వాఽహమాత్మానం తతో దగ్ధ్వాచ తాం పురీం।
సంప్రాప్త ఇతితం రామః ప్రియవాదినమార్చయత్ ॥ 3-283-71(26881)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే అరణ్యపర్వణి రామోపాఖ్యానపర్వణి త్ర్యశీత్యధికద్విశతతమోఽధ్యాయః ॥ 283 ॥

Mahabharata - Vana Parva - Chapter Footnotes
3-283-5 గ్రాంయధర్మేషు మైథునాదిషు నిమిత్తభూతేషు। ప్రమత్తమసావధానం ॥
3-283-12 గురోర్వాక్యే హితే చ రతస్తత్పరః ॥
3-283-26 సయోరుపరమః సమాప్తిర్యస్మిస్తస్మిన్కాలే ॥
3-283-35 కారయిష్యామి స్వార్థే ణిచ్ ॥
3-283-49 సత్పదం గతవంతావితి శేషః ॥
3-283-68 ధరితా జీవనం ప్రాప్తా ॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.